Welke e-mails wil je van ons ontvangen?

Ontvang je graag onze nieuwsbrief, of webinarherinneringen? Liever geen beide? Geef het hier aan!

Bronchodilatoren bij hond en kat

Wanneer is bronchoconstrictie het therapeutische doelwit? 

Hoest, een verhoogde ademarbeid of afwijkende ademgeluiden betekenen niet automatisch dat een patiënt een bronchodilatator nodig heeft. Bronchodilatoren hebben een specifiek therapeutisch doel: het verminderen van luchtwegvernauwing die ontstaat door contractie van het bronchiale gladde spierweefsel. 

De klinische vraag is daarom niet alleen welk geneesmiddel kan worden ingezet, maar vooral of bronchoconstrictie daadwerkelijk een belangrijke bijdrage levert aan de klachten van de patiënt. 

Wat bepaalt de diameter van de luchtwegen? 

De tonus van het bronchiale gladde spierweefsel wordt door verschillende mechanismen gereguleerd.  

  • Parasympathische activiteit draagt bij aan bronchiale tonus en kan bronchoconstrictie veroorzaken.  
  • Adrenerge stimulatie beïnvloedt eveneens de luchtwegen. Vooral β2-receptoren zijn therapeutisch interessant: activatie van deze receptoren leidt tot relaxatie van het bronchiale gladde spierweefsel en daarmee tot bronchodilatatie.
  • Ook non-adrenerge, non-cholinerge mechanismen zijn betrokken bij de regulatie van de luchtwegen. 

Die fysiologie helpt verklaren waarom bronchodilatatoren bij de ene respiratoire patiënt duidelijk klinisch relevant kunnen zijn en bij een andere veel minder. 

Bronchodilatoren bij hond en kat: wanneer zet je ze concreet in? 

Hoest, een verhoogde ademarbeid of afwijkende ademgeluiden betekenen niet automatisch dat een patiënt een bronchodilatator nodig heeft. Bronchodilatatoren zijn vooral zinvol wanneer bronchoconstrictie bijdraagt aan de klinische klachten. De indicatie verschilt daarbij duidelijk tussen hond en kat. 

1. De kat met een acute astma-aanval: wanneer is een bronchodilatator aangewezen? 

Bij een kat met een acute astma-exacerbatie en verhoogde ademarbeid is snelle bronchodilatatie een belangrijk onderdeel van de behandeling. De luchtwegvernauwing kan immers in belangrijke mate worden veroorzaakt door bronchospasme. 

Welke middelen kun je inzetten? 

  • Salbutamol (albuterol) via inhalatie: een kortwerkende β₂-agonist die als noodmedicatie kan worden toegediend via een dosisaerosol met een geschikte voorzetkamer en masker. Dit is vooral praktisch bij katten die het inhalatiesysteem goed tolereren. 
    • 1 puff van 90-100 mcg q 15-30 min; 3-4x 
  • Terbutaline: een alternatief bij ernstige bronchoconstrictie, bijvoorbeeld wanneer de kat te benauwd is om een masker te verdragen of wanneer een betrouwbare inhalatietoediening niet haalbaar is.  
    • 0.01 mg/kg q 4u SC, IM of IV. 
    • 0.1-0.2 mg/kg q 8-12u oraal. 
  • Theophylline:  
    • 4 mg/kg zeer traag IV q 8-12u of  
    • 5 mg/kg q 8-12u (kortwerkend) of 15 mg/kg q 24u (langwerkend) oraal. 

Bij een ernstige aanval zijn zuurstoftherapie, minimale stress en snelle stabilisatie eveneens essentieel. Bij een instabiele kat mag de toediening van een bronchodilatator de noodzakelijke spoedbehandeling niet vertragen. 

Belangrijk: bronchodilatatie behandelt de bronchoconstrictie, maar niet de onderliggende inflammatie. Bij feline astma moet daarom ook anti-inflammatoire therapie worden ingesteld, doorgaans met glucocorticoïden. Geef dus nooit een bronchodilatator als monotherapie. 

2. Bronchodilatatoren bij feline astma: geen routinematige onderhoudsbehandeling 

Salbutamol (albuterol) is bedoeld als kortwerkende noodmedicatie bij acute episodes van bronchoconstrictie en is geen geschikte vervanging voor onderhoudsbehandeling met glucocorticoïden. Chronisch of frequent gebruik van racemisch salbutamol via inhalatie wordt bij katten afgeraden, omdat de S-enantiomeer pro-inflammatoire effecten kan hebben en de eosinofiele luchtwegontsteking kan verergeren. In een experimenteel onderzoek bij gezonde en astmatische katten leidde tweemaal daagse inhalatie van racemisch albuterol gedurende twee weken tot een toename van inflammatoire cellen in de luchtwegen; dit effect werd niet waargenomen met uitsluitend de R-enantiomeer (levalbuterol). 

Wanneer een kat ondanks adequate anti-inflammatoire therapie regelmatig bronchodilatatie nodig heeft, kan inhalatie met levalbuterol worden overwogen. Dit middel bevat uitsluitend de R-enantiomeer en lijkt op basis van experimentele gegevens een gunstiger inflammatoir profiel te hebben dan racemisch salbutamol. De beschikbare klinische evidentie voor langdurig gebruik bij katten met natuurlijk voorkomende astma blijft echter beperkt. Het frequent nodig hebben van noodmedicatie moet bovendien aanleiding geven tot herbeoordeling van de astmacontrole en de anti-inflammatoire behandeling. 

3. De hond met chronische bronchitis: alleen bij geselecteerde patiënten 

Bij honden met chronische bronchitis zijn bronchodilatatoren geen routinetherapie voor iedere patiënt met chronische hoest. De hoest wordt vaak vooral onderhouden door chronische luchtwegontsteking en slijmproductie. In die gevallen ligt de nadruk op de behandeling van de onderliggende inflammatie. 

Een bronchodilatator kan als aanvullende behandeling worden overwogen wanneer er aanwijzingen zijn voor een relevante obstructieve component, bijvoorbeeld bij: 

  • Chronische bronchitis met bronchomalacie of intrathoracale luchtwegcollaps, waarbij een bijkomende obstructieve component de ademhaling kan bemoeilijken. 
  • Aanhoudende expiratoire ademarbeid of vermoedelijke reversibele bronchoconstrictie, wanneer de klinische bevindingen passen bij een effect dat met bronchodilatatie kan worden beïnvloed. 
  • Geselecteerde patiënten met onvoldoende klinische verbetering, waarbij na herbeoordeling van de diagnose en de basisbehandeling een gecontroleerde therapeutische proef met een bronchodilatator zinvol wordt geacht. 

Het bewijs voor routinematig gebruik bij honden met chronische bronchitis is beperkt. Beoordeel daarom vooraf welk klinisch effect je verwacht en evalueer de respons na het starten van de behandeling. Wanneer er geen overtuigende verbetering optreedt, moet de indicatie opnieuw worden bekeken. 

4. Welke geneesmiddelen kies je bij de hond? 

Terbutaline kan als β₂-agonist worden overwogen wanneer bronchodilatatie gewenst is.  

  • 0.01 mg/kg q 4u SC, IM of IV. 
  • 0.1-0.2 mg/kg q 8-12u oraal. 

Theofylline behoort tot de methylxanthines en kan bij geselecteerde patiënten een alternatief zijn, bijvoorbeeld wanneer een orale behandeling wordt overwogen. Het gebruik van theofylline vraagt extra voorzichtigheid vanwege de relatief smalle therapeutische index, mogelijke geneesmiddeleninteracties en cardiovasculaire of neurologische bijwerkingen. 

  • 10 mg/kg q 12u (langwerkend) oraal. 

De keuze hangt af van de vermoedelijke obstructieve component, de ernst van de klachten, de toedieningsmogelijkheden en de individuele patiënt. Geen van deze middelen behandelt op zichzelf de onderliggende chronische luchtwegontsteking. 

Praktische samenvatting 

  • Kat met acute astma-exacerbatie en bronchoconstrictie: kortwerkende bronchodilatatie, bijvoorbeeld met inhalatie-salbutamol of injecteerbare terbutaline wanneer inhalatie niet haalbaar of onvoldoende betrouwbaar is. 
  • Kat met stabiele astma: glucocorticoïden vormen de basis van de anti-inflammatoire behandeling. Salbutamol is noodmedicatie, geen routinematige onderhoudsbehandeling. Aanvullende bronchodilatatie kan bij geselecteerde patiënten nodig zijn. 
  • Hond met chronische bronchitis: geen standaard bronchodilatator voor iedere hoestende hond. Overweeg een aanvullende behandeling wanneer er aanwijzingen zijn voor bronchoconstrictie of een relevante obstructieve component, bijvoorbeeld bij bijkomende bronchomalacie. 
  • Bij onvoldoende respons: herbeoordeel de diagnose, de onderliggende inflammatie en eventuele structurele luchtwegafwijkingen in plaats van de bronchodilatator automatisch te verhogen. 

Referenties 

Lyssens A, et al. Proposed treatment algorithms for dogs with chronic bronchitis associated with irreversible airway changes: bronchiectasis and/or bronchomalacia. Frontiers in Veterinary Science. 2025;12:1686007.  

Trzil JE. Feline asthma: diagnostic and treatment update. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2020 Mar;50(2):375–391 

Afbeelding van de uitgelichte cursus OVT Essential – Respiratoire Aandoeningen

OVT Essential OVT Essential – Respiratoire Aandoeningen

Interesse in respiratoire aandoeningen bij hond en kat?

Dan is onze nieuwe OVT Essential Respiratoire Aandoeningen misschien iets voor jou! Een volledig online, praktijkgericht leerpakket waarmee je je op je eigen tempo verdiept in de diagnostiek en behandeling van respiratoire patiënten.

Start vanaf 1 december 2026 – nu al inschrijven mogelijk!

Details

Gerelateerde Vet Info's

15 november, 2026

Bronchodilatoren bij hond en kat

Wanneer is bronchoconstrictie het therapeutische doelwit? Hoest, een verhoogde ademarbeid of afwijkende ademgeluiden betekenen niet automatisch dat een patiënt een bronchodilatator nodig heeft. Bronchodilatoren hebben...

19 oktober, 2026

Ademhalingspatronen: inspiratoir, expiratoir en gemengd 

Bij een patiënt met dyspnee kan het ademhalingspatroon al vroeg belangrijke informatie geven over de mogelijke lokalisatie van het probleem. Is vooral de inspiratie bemoeilijkt?...

7 juni, 2026

Hypercalcemie bij hond en kat: behandeling

De behandeling van hypercalcemie is afhankelijk van de ernst van de afwijking, de aanwezigheid van klinische symptomen en de onderliggende oorzaak. Heb je nog geen...

Blijf op de hoogte

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Ontvang praktische diergeneeskundige tips, onze radiologiequiz, nieuws over kortingen en het nieuwste bijscholingsprogramma rechtstreeks in je mailbox.

Als welkom ontvang je 10% korting op een abonnement (vrije keuze, te gebruiken wanneer je wil)