Urolithiase – Lagere Urinewegen

Urolithiase komt vaak voor bij honden en katten. De urolithen kunnen zich bevinden in de bovenste (nieren en ureters) of lagere urinewegen (blaas en urethra) en kunnen een toevalsbevinding zijn of geassocieerd zijn met klinische klachten. In sommige gevallen kan het zelfs om een spoedsituatie gaan. Er zijn verschillende types urolithen en de behandeling en preventie verschilt naargelang het steentype. Met de grote opmars van minimaal invasieve technieken binnen de diergeneeskunde zijn er bovendien nieuwe mogelijkheden ontstaan wat betreft de behandeling van urolithiase bij honden en katten. In 2016 verschenen de ACVIM consensus guidelines, waarin een panel van 6 experts concrete richtlijnen en advies geeft omtrent de behandeling en preventie van urolithiase bij honden en katten. In deze Vet-Info komt urolithiase ter hoogte van de lagere urinewegen (blaas en urethra) met de meest voorkomende steentypes aan bod.

Blaasstenen wanneer wel en niet verwijderen?

1. Blaasstenen die GEEN klinische klachten veroorzaken en weinig risico op urethra obstructie inhouden:
   • Geen behandeling nodig.
   • Monitor. 
   • Onderwijs eigenaar in verband met mogelijke symptomen  van urethra obstructie.
2. Blaasstenen die klinische klachten veroorzaken of met groot risico op urethra obstructie:
   • Verwijder.
   • Stenen < 2-3 mm kunnen soms spontaan uitgeplast worden.
   • Gladde, ronde stenen < 4mm of onregelmatige stenen < 3 mm kunnen via voiding urohydropropulsie verwijderd worden (hond, vrouwelijke kat of mannelijke kat met urethrostomie).
   • Struvietstenen dienen medisch opgelost te worden en vereisen slechts in uitzonderlijke gevallen chirurgie.
   • Uraatstenen en cystinestenen: probeer deze eerst medisch op te lossen vooraleer chirurgie te overwegen.
   • Urolithen die niet medisch opgelost kunnen worden (bv. calcium oxalaat): indien beschikbaar zijn minimaal invasieve methodes (laser lithotripsie, percutane cystolithotomie of mini laparoscopy assisted cystoscopie) steeds het meest aangeraden. Indien deze technieken niet beschikbaar zijn, is cystotomie aangewezen.

Stenen in de urethra, wat nu?

1. Urethroliten dienen steeds verwijderd te worden, onafhankelijk van of ze obstructie veroorzaken of niet.
2. Minimaal invasieve technieken zoals lithotripsie of  cystoscopische verwijdering met een mandje (basket retrieval) genieten steeds de voorkeur.
3. Indien minimaal invasieve technieken niet beschikbaar of niet mogelijk zijn (bv. mannelijke katten, kleine mannelijke honden) dient getracht te worden de stenen terug te flushen naar de blaas, gevolgd door verwijdering via percutane cystolithotomie of cystotomie. 
4. Chirurgie van de urethra dient steeds vermeden te worden omwille van het grote risico op complicaties (strictuurvorming, urinelekkage etc.). Urethrostomie mag enkel overwogen worden indien er geen andere opties zijn of om toekomstige urethra obstructie te voorkomen in dieren met steeds terugkerende urolithiase.

Welke stenen kunnen medisch opgelost worden en hoe?

Het is niet altijd gemakkelijk om te achterhalen om welk steentype het gaat. Maar op basis van het signalement, het radiografisch aspect van de steen, de urinaire pH en de eventuele aanwezigheid van kristallen kunnen we wel al een idee krijgen (zie tabel). OPGELET: eenmaal urolithen gevormd zijn, zullen kristallen geassocieerd met het steentype vaak verminderen of niet meer aanwezig zijn in de urine. 

1. Struvietstenen
   • Bij honden meestal infectie geïnduceerd (urine cultuur positief voor urease producerende bacteriën zoals Staphylococcus, Proteus etc.), bij katten vaak steriel met neutrale pH urine.
   • Kunnen ook voorkomen bij jonge dieren met een vasculaire hepatopathie (bv. portosystemische shunt). 
   • Moeten steeds medisch opgelost worden met behulp van antibiotica (in geval van infectie geïnduceerde urolithen) en/of dieet.
   • Oplossing wordt meestal gezien in 2 tot 5 weken en geeft geen verhoogd risico op urethra obstructie.
   • Tegenindicaties voor medische oplossing zijn:
     • Tegenindicaties voor het dieet.
     • Stenen die urethra obstructie veroorzaken.
2. Uraatstenen
   • Bij jonge dieren: sluit steeds een onderliggende vasculaire hepatopathie (bv. portosystemische shunt) uit.
   • Medische oplossing (in 4 weken) is effectief in ongeveer 40% van de Dalmatiërs.
   • Medische oplossing bestaat uit een laag purine en alkaliserend dieet (bv. Purina HA, Royal Canin UC, and Hill’s Prescription diet u/d), in combinatie met allopurinol 15 mg/kg q 12u.
3. Cystinestenen
   •  Medische oplossing bestaat uit een alkaliniserend dieet, laag in dierlijk eiwit (bv. Hill`s prescription diet u/d, j/d, t/d, g/d), in combinatie met 2-MPG  (Thiola) 15–20 mg/kg q 12u (niet aangewezen bij katten).
   • Castratie van mannelijke intacte honden kan in sommige gevallen helpen in de oplossing van cystinestenen en dient bijgevolg steeds overwogen te worden.
   • De oplosbaarheid van cystinestenen neemt toe bij een alkalische pH. Indien ondanks het dieet de pH van de urine < 7.5 is: kalium citraat 75 mg/kg q 12-24u.

De Minnesota Urolith Center App

Download vandaag nog de MN Urolith App op je smartphone! Deze app werd ontworpen door de Minnesota Urolith Center, in samenwerking met Hill`s Pet Nutrition en voorziet op een praktische en overzichtelijke manier alle nodige informatie over urolithiase bij honden en katten. Een grote aanrader voor elke dierenarts!!